اگر شما هم جزو افرادی هستید که پس از یک روز نشستن طولانی پشت میز کار، کمردرد مزمن را تجربه کردهاند، احتمالاً نام «دیسک کمر» را زیاد شنیدهاید. اما واقعیت این است که دیسک بخشی طبیعی و سالم از ستون فقرات همه ماست و وجود آن به خودی خود بیماری محسوب نمیشود؛ مشکل زمانی آغاز میشود که این ساختار آسیب ببیند و بر ریشههای عصبی فشار وارد کند.
ستون فقرات و دیسکها چگونه کار میکنند؟
ستون فقرات از ۳۳ مهره ساخته شده که میان بیشتر آنها یک ساختار نرم و الاستیک به نام «دیسک بینمهرهای» قرار گرفته است. هر دیسک از دو بخش اصلی تشکیل شده است: حلقهای از ربافهای محکم به نام آنولوس که بیرون دیسک را احاطه کرده و مادهای ژلهای در مرکز آن به نام نوکلئوس. این ترکیب، دیسک را شبیه یک بالشتک مقاوم درآورده که ضربههای ناشی از راه رفتن، دویدن، پرش و حتی نشستن را جذب میکند و به مهرهها اجازه حرکت میدهد.
به زبان ساده، دیسکها کمک میکنند ستون فقرات هم انعطاف داشته باشد و هم در برابر فشارها محافظت شود. تا زمانی که این بالشتکها سالم باشند، حتی متوجه وجودشان هم نمیشویم.
وقتی دیسک آسیب میبیند چه اتفاقی میافتد؟
آسیب دیسک معمولاً بهصورت تدریجی و طی سالها رخ میدهد. با افزایش سن و فشارهای مکرر، بخشی از آب دیسک از دست میرود، حلقه بیرونی ضعیف میشود و ممکن است ترک بردارد. در چنین شرایطی مراحل زیر شکل میگیرد:
- برآمدگی (پروتروژن): دیسک شکل طبیعی خود را از دست میدهد و کمی به کانال نخاعی برآمده میشود، اما حلقه بیرونی هنوز پاره نشده است.
- بیرونزدگی (هرنیاسیون): بخشی از ماده ژلهای از طریق ضعف یا پارگی حلقه بیرونی بیرون میزند و ممکن است بر ریشه عصبی فشار بگذارد.
- فتق کامل: ماده ژلهای بهطور کامل از حلقه خارج میشود؛ شدیدترین مرحله آسیب دیسک.
نکته مهم این است که شدید بودن تصویر در آزمایشگاه لزوماً با شدت درد همراه نیست؛ گاهی بیرونزدگی کوچک درد شدیدی ایجاد میکند و برعکس. اگر میخواهید بدانید چه عواملی دیسک را مستعد آسیب میکنند، مقاله علت بیرونزدگی دیسک کمر را بخوانید.
علائم دیسک کمر کداماند؟
علائم بسته به محل و میزان فشار بر عصب متفاوت است، اما شایعترین آنها عبارتاند از:
- کمردردی که به باسن، پشت ران یا ساق پا تیر میکشد (سیاتیک)
- گزدگی، مورمور شدن یا کاهش حس در پا و کف پا
- تقویت درد هنگام سرفه، عطسه یا نشستن طولانی
- سفتی صبحگاهی کمر و کاهش دامنه حرکتی
- در موارد پیشرفته، ضعف عضلانی پا در بلند کردن پنجه یا پاشنه
چه زمانی دیسک کمر حالت اورژانسی پیدا میکند؟
گروه کوچکی از بیماران دچار عارضهای به نام سندرم دم اسبی میشوند که درمان فوری آن ضروری است. اگر بیحسی ناحیه تناسلی و داخل ران، مشکل در کنترل ادرار یا مدفوع، یا ضعف پیشرونده هر دو پا را تجربه کردید، بدون تأخیر به اورژانس مراجعه کنید؛ این علائم نباید نادیده گرفته شوند.
از شناخت تا درمان
خبر خوب اینکه بیشتر بیماران مبتلا به مشکل دیسک، بدون جراحی بهبود مییابند. گام اول، تشخیص دیسک کمر با معاینه و تصویربرداری است؛ گام دوم، تلاش برای درمان غیرجراحی دیسک کمر با دارو و فیزیوتراپی؛ و در صورت ادامه درد یا وجود علائم عصبی پیشرونده، روشهای کمتهاجمی مانند جراحی دیسک کمر با لیزر گزینهای مؤثر با دوران بهبود کوتاه به شمار میروند.
در مقالات بعدی این مجموعه، هر یک از این مسیرها را با جزئیات بیشتری بررسی کردهایم تا با دید بازتری با پزشک خود درباره بهترین گزینه درمانی تصمیم بگیرید.