بسیاری از بیماران پس از شنیدن تشخیص «بیرونزدگی دیسک» میپرسند: «چرا من؟ من که حادثه خاصی نداشتهام.» پاسخ کوتاه این است که بیرونزدگی دیسک معمولاً محصول ترکیبی از چند عامل است که طی سالها روی هم انباشته میشوند. شناخت این عوامل هم برای پیشگیری اهمیت دارد و هم به شما کمک میکند درک واقعبینانهتری از بیماری خود پیدا کنید.
مکانیزم بیرونزدگی چگونه است؟
همانطور که در مقاله دیسک کمر چیست توضیح دادیم، هر دیسک از حلقه محکم بیرونی و مرکز ژلهای تشکیل شده است. وقتی حلقه بیرونی به دلایل مختلف ضعیف شود، فشار داخلی دیسک مرکز ژلهای را از نقطه ضعیف به بیرون هُل میدهد؛ درست مثل وقتی که روی یک بادکنک نرم که پوستش در نقطهای نازک شده فشار بیاورید. این ماده بیرونزده اگر با ریشه عصبی تماس پیدا کند، درد تیرکشنده پا را رقم میزند.
عوامل خطر اصلی بیرونزدگی دیسک کمر
۱. نشستن طولانیمدت
نشستن، بهویژه با وضعیت خمیده، فشار روی دیسکهای کمر را ۴۰ درصد بیشتر از ایستادن میکند. کارمندانی که روزانه ۸ ساعت پشت میز مینشینند و ورزش جبرانی ندارند، در معرض خطر جدی قرار دارند.
۲. بلند کردن اجسام با فرم اشتباه
بلند کردن وزن از روی کمرِ خمشده بهجای زانوها، یکی از شایعترین محرکهای پارگی ناگهانی دیسک است؛ بهخصوص هنگام چرخش همزمان تنه با حمل بار.
۳. افزایش سن و کاهش آب دیسک
از دهه چهارم زندگی، محتوای آب دیسکها بهتدریج کم میشود؛ دیسک خشکتر، کمانعطافتر و شکنندهتر میگردد و با فشار کمتری دچار پارگی میشود.
۴. اضافه وزن و چاقی شکمی
وزن اضافه بهویژه در ناحیه شکم، فشار دائمی بر مهرههای کمری ایجاد میکند و روند فرسایش دیسک را تسریع مینماید.
۵. ضعف عضلات مرکزی بدن
عضلات شکم و کمر مانند یک کاهشدهنده طبیعی فشار برای ستون فقرات عمل میکنند. ضعف این عضلات یعنی انتقال مستقیم هر ضربه و فشار به خود دیسکها.
۶. ورزشهای برخوردی و پر فشار
وزنهبرداری حرفهای، فوتبال، کشتی و دوچرخهسواری کوهستان در افراد آمادهسازینشده، فشارهای مکرر و گاهی ناگهانی به دیسک وارد میکنند.
۷. سیگار
مطالعات متعدد نشان دادهاند سیگار از طریق اختلال در خونرسانی، تغذیه سلولی دیسک را مختل میکند و هم روند آسیب را سریعتر میکند و هم روند بهبود پس از درمان را کند میسازد.
۸. زمینه ژنتیکی
استعداد خانوادگی به بیماریهای دیسکی واقعیت دارد؛ اگر والدین شما در سنین جوانی دچار مشکل دیسک شدهاند، احتمال ابتلای شما نیز بالاتر میرود و رعایت اصول پیشگیری برای شما مهمتر است.
۹. مشاغل پرخطر
رانندگی حرفهای (ارتعاش مداوم + نشستن طولانی)، پرستاری و مراقبت از بیمار، حمل بار و کارهای ساختمانی از مشاغلی هستند که شیوع مشکل دیسک در آنها بالاتر از میانگین است.
چرا شناسایی علت مهم است؟
شناخت عامل یا عوامل خطر هر بیمار، هم مسیر تشخیص دیسک کمر را دقیقتر میکند و هم برنامه درمانی را هدفمند میسازد؛ برای مثال بیماری که شغلش نشستن طولانی است، بدون اصلاح محیط کار، به بازگشت درد محکوم است. اگر به تازگی دچار علائم شدهاید، شروع مناسب، آشنایی با گزینههای درمان غیرجراحی دیسک کمر است و در صورت پایداری درد، روشهای کمتهاجمی مانند لیزر نیز در دسترس قرار دارند.
خبر امیدوارکننده این است که بیشتر این عوامل خطر قابل اصلاحاند؛ یعنی با تغییر سبک زندگی میتوانید نقش فعالی در سلامت ستون فقرات خود داشته باشید.